Γιώργος Μαζωνάκης: «Κοκτέιλ» αναισθητικών και απανωτά ιατρικά λάθη – Τι προκαλεί ο συνδυασμός προποφόλης και μιδαζολάμης

Η ανίχνευση των δύο κατασταλτικών ουσιών μιδαζολάμης και προποφόλης στον οργανισμό του Γιώργου Μαζωνάκη προκαλεί νέο ντόμινο εξελίξεων στην υπόθεση θανάτου του τραγουδιστή. Τα αδιαμφισβήτητα λάθη από την γιατρό της οδού Καρνεδάδου που αποκαλύπτονται το ένα μετά το άλλο, ρίχνουν περισσότερο «φως» στις τελευταίες ώρες του αγαπημένου καλλιτέχνη και δίνουν απαντήσεις για τις πρακτικές του ιατρείου που δρούσε για χρόνια στο Κολωνάκι.

Ο συνδυασμός προποφόλης και μιδαζολάμης για την καταστολή των ασθενών αποτελεί συνηθισμένη ιατρική πράξη και συνήθως δεν ενέχει κινδύνους αρκεί να γίνεται σε ασφαλές και οργανωμένο νοσοκομειακό περιβάλλον και υπό την επίβλεψη αναισθησιολόγου. Στην περίπτωση του Γιώργου Μαζωνάκη αυτό φαίνεται πως δεν έγινε. Η γιατρός της Καρνεάδου φέρεται να χορήγησε τις δύο ουσίες με σκοπό να κάνει πλασμαφαίρεση στον τραγουδιστή. Λίγη ώρα μετά υπέστη ανακοπή και άφησε την τελευταία του πνοή. Η γιατρός αρνείται μέχρι και σήμερα τη χορήγηση μέθης.

Το iatropedia.gr επικοινώνησε με την αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αναισθησιολογίας, Ελένη Μόκα, η οποία  – χωρίς να αξιολογεί τη συγκεκριμένη δικογραφία ή να προδικάζει τα πορίσματα της έρευνας – παραθέτει τα επιστημονικά πρωτόκολλα της αναισθησιολογίας και τις προϋποθέσεις για την ασφαλή χορήγηση αναισθησίας και καταστολής, που όπως οι διαθέσιμες πληροφορίες δείχνουν, φαίνεται να μην τηρήθηκαν στη συγκεκριμένη περίπτωση, αποτελώντας κρίσιμο ζήτημα προς διερεύνηση.

Εξηγεί, συγκεκριμένα, ποια είναι η συνήθης και επιβεβλημένη ιατρική πρακτική στη χορήγηση αναισθησίας, όταν ο γιατρός θέλει να επιτύχει το επιθυμητό αποτέλεσμα της καταστολής, πώς λειτουργούν οι αναισθητικές ουσίες όταν συνδυάζονται, και ξεκαθαρίζει το αυστηρό νομικό πλαίσιο που απαγορεύει ρητά τις χορηγήσεις αναισθησίας σε μη οργανωμένους χώρους, όπως π.χ. στα απλά ιατρεία.

Προποφόλη και μιδαζολάμη: Ο κίνδυνος της άπνοιας

Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία, εκτός από την προποφόλη, ανιχνεύτηκε και δεύτερη αναισθητική ουσία στον οργανισμό του ασθενούς: η μιδαζολάμη (μια ισχυρή βενζοδιαζεπίνη).

Η κα Μόκα, εξηγώντας τη συνήθη ιατρική πρακτική στις καταστολές, διευκρινίζει πως η μίξη φαρμάκων είναι θεμιτή -και σχεδόν καθημερινή στα νοσοκομεία- αρκεί να γίνεται αυστηρά από ειδικούς και σε ελεγχόμενο περιβάλλον, προκειμένου να αποφευχθούν οι επιπλοκές.

«Η προποφόλη και η μιδαζολάμη μπορούν να χορηγηθούν συνδυαστικά: πρόκειται για συμβατό φαρμακολογικό συνδυασμό, με δράσεις που μπορούν να ενισχύουν ή κα να συμπληρώσουν η μία την άλλη. Μιλάμε για συνδυαστική χορήγηση και όχι κατ’ ανάγκην για ανάμειξη των φαρμάκων στην ίδια σύριγγα. Επιλέγουμε τις δόσεις ανάλογα με τον ασθενή, την πράξη και το επιθυμητό βάθος καταστολής. Η συμβατότητα, όμως, δεν συνεπάγεται απουσία κινδύνου», εξηγεί.

Εφόσον επιβεβαιωθεί ότι χορηγήθηκαν και τα δύο φάρμακα στη συγκεκριμένη περίπτωση, ένα πιθανό ιατρικό σενάριο είναι να προηγήθηκε η μιδαζολάμη και να ακολούθησε η προποφόλη, μια αλληλουχία που εφαρμόζεται συχνά στην κλινική πράξη όταν επιλέγεται ο συγκεκριμένος συνδυασμός. Ενδεχόμενη προσθήκη προποφόλης για την επίτευξη βαθύτερης καταστολής αποτελεί επίσης υπόθεση προς διερεύνηση.

Γιατί η δόση και η συνεχής παρακολούθηση έχουν καθοριστική σημασία

«Η προποφόλη έχει ταχεία έναρξη δράσης και μας επιτρέπει να επιτύχουμε γρήγορα το επιθυμητό βάθος καταστολής και να το ρυθμίζουμε ανάλογα με τις ανάγκες του ασθενούς», αναφέρει η Καθηγήτρια και εξηγεί πώς η δράση της συγκεκριμένης ουσίας είναι δοσοεξαρτώμενη: όσο αυξάνεται η δόση, τόσο βαθύτερη μπορεί να γίνει η καταστολή, αλλά αυξάνεται και ο κίνδυνος αναπνευστικής καταστολής, ακόμη και άπνοιας — δηλαδή προσωρινής διακοπής της αναπνοής.

«Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, τη συνδυάζουμε με μιδαζολάμη, αξιοποιώντας την αγχολυτική και κατασταλτική της δράση, ώστε να επιτύχουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα, ενδεχομένως με μικρότερη δόση προποφόλης. Ο συνδυασμός, ωστόσο, δεν εξαλείφει τον κίνδυνο: οι κατασταλτικές δράσεις των δύο φαρμάκων μπορεί να ενισχύονται – λόγω συνεργικής δράσης – επηρεάζοντας και την αναπνοή».

Ωστόσο, το monitoring, δηλαδή, η συνεχής παρακολούθηση, έχει καθοριστική σημασία. Οι αναισθησιολόγοι παραμένουν συνεχώς δίπλα στον ασθενή, ελέγχουν την αναπνοή και τις ζωτικές του λειτουργίες και είναι έτοιμοι ανά πάσα στιγμή να αναγνωρίσουν έγκαιρα οποιαδήποτε μεταβολή και να παρέμβουν άμεσα, όπως λέει η κα. Μόκα.

Η έλλειψη οξυγόνου και η ευάλωτη καρδιά

Σύμφωνα με κάποια πρώτα στοιχεία που έχουν διαρρεύσει στον τύπο από τις ιστολογικές εξετάσεις, στον ασθενή διαπιστώθηκε εκτεταμένη ισχαιμία του μυοκαρδίου -προϋπάρχουσα του θανάτου του- γεγονός που εάν επαληθευτεί μαρτυρά μια χρόνια επιβαρυμένη καρδιά.

Αν αποδειχθεί ότι ισχύει, η γιατρός είχε στα χέρια της έναν άνθρωπο με εν εξελίξει έμφραγμα, τον οποίο -αντί για άμεση διακομιδή στο νοσοκομείο- επέλεξε να τον υποβάλει σε πλασμαφαίρεση, ενώ μάλιστα -σύμφωνα με τη δικογραφία- δεν είχαν περάσει ούτε 24 ώρες από την προηγούμενη υδροθεραπεία εντέρου.

Εντούτοις, πληροφορίες που αποδίδονται σε ιστολογικά ευρήματα χρειάζονται αξιολόγηση στο πλαίσιο του επίσημου ιατροδικαστικού πορίσματος. Η ισχαιμία του μυοκαρδίου, το οξύ έμφραγμα και η χρόνια ισχαιμική μυοκαρδιοπάθεια είναι διαφορετικές έννοιες και δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως συνώνυμες.

Αντίστοιχα, οι αναφορές σε πλασμαφαίρεση και προηγούμενη υδροθεραπεία εντέρου εγείρουν ερωτήματα για την ένδειξη, τον χρόνο, τις συνθήκες και την κατάσταση του ασθενούς κατά την πραγματοποίησή τους.

Μιλώντας γενικά για την επίδραση της υποξυγοναιμίας —της μειωμένης οξυγόνωσης του αίματος— σε μια επιβαρυμένη καρδιά, η κ. Μόκα εξηγεί:

«Το μυοκάρδιο είναι εξαιρετικά ευαίσθητο στην έλλειψη οξυγόνου. Όταν υπάρχουν στενώσεις στις στεφανιαίες αρτηρίες, η παροχή αίματος και οξυγόνου μπορεί να είναι ήδη περιορισμένη, ιδιαίτερα όταν αυξάνονται οι ανάγκες της καρδιάς. Αν μειωθεί επιπλέον το οξυγόνο στο αίμα ή πέσει σημαντικά η αρτηριακή πίεση, η καρδιά γίνεται ακόμη πιο ευάλωτη στην ισχαιμία.

Το κάπνισμα, η δυσλιπιδαιμία και η κληρονομική προδιάθεση είναι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης στεφανιαίας νόσου. Γι’ αυτό δίνουμε ιδιαίτερη σημασία στην προαναισθητική αξιολόγηση και, όταν το ιστορικό, τα συμπτώματα ή το είδος της επέμβασης το απαιτούν, ζητούμε και καρδιολογική εκτίμηση πριν τη χειρουργική επέμβαση ή την παρεμβατική πράξη».

 «Δεν αρκούν τα φάρμακα και η παρουσία ενός γιατρού»

Η ασφαλής χορήγηση αναισθησίας και καταστολής απαιτεί κατάλληλες υποδομές, εκπαιδευμένη ομάδα και δυνατότητα άμεσης υποστήριξης της αναπνοής και της κυκλοφορίας. Η επάρκεια ενός χώρου κρίνεται από την αδειοδότηση, τη στελέχωση και τις προδιαγραφές που πληρεί για τις πράξεις που πραγματοποιούνται σε αυτόν.

Η κ. Μόκα περιγράφει παραστατικά τη σημασία αυτών των προϋποθέσεων και πολύ γλαφυρά τα όρια της ειδικότητας της:

«Η αναισθησία δεν είναι μια υπηρεσία που μπορείς να προσφέρεις σε οποιονδήποτε χώρο, απλώς επειδή είσαι αναισθησιολόγος. Δεν αρκεί να ανοίξεις ένα ιατρείο και να πεις “ελάτε εδώ να σας χορηγήσουμε αναισθησία”. Ούτε αρκεί ένα “βαλιτσάκι” με υλικά και φάρμακα.

Χρειάζονται κατάλληλες υποδομές, εξοπλισμός παρακολούθησης και υποστήριξης των ζωτικών λειτουργιών και εκπαιδευμένο προσωπικό.Χρειάζεται ομάδα. Ένας νοσηλευτής ή μια νοσηλεύτρια με εκπαίδευση στην αναισθησία μπορεί να βοηθήσει άμεσα στην προετοιμασία φαρμάκων, στη διαχείριση του εξοπλισμού και στην αντιμετώπιση μιας επείγουσας κατάστασης.

Ακόμη και η επιφάνεια στην οποία βρίσκεται ο ασθενής έχει σημασία. Οι θωρακικές συμπιέσεις είναι αποτελεσματικότερες σε σταθερή, επίπεδη επιφάνεια, καθώς ένα μαλακό στρώμα μπορεί να απορροφά μέρος της δύναμης.

Η ασφάλεια εξαρτάται από το ποιος χορηγεί το φάρμακο, από το πού βρίσκεται ο ασθενής, από τον διαθέσιμο εξοπλισμό και από την υποστήριξη που μπορεί να του προσφερθεί αμέσως», τονίζει.

Η νομοθεσία (Υπουργική Απόφαση Υ4α/3592/1996 – ΦΕΚ 1044/Β/1997 όπως έχει επικαιροποιηθεί τα τελευταία χρόνια) ορίζει αυστηρές προδιαγραφές για ασφαλή χορήγηση αναισθησίας, ακόμη και απλής καταστολής, οι οποίες είναι αδύνατον να τηρηθούν σε ένα απλό ιατρείο.

Η αναγκαιότητα του προεγχειρητικού ελέγχου

Κλείνοντας, η αναπληρώτρια Καθηγήτρια υπογραμμίζει τη σημασία της προαναισθητικής αξιολόγησης και της ενημερωμένης συναίνεσης: η ασφαλής φροντίδα ξεκινά πριν από τη χορήγηση οποιουδήποτε αναισθητικού ή κατασταλτικού φαρμάκου, με την εκτίμηση της υγείας του ασθενούς και την ουσιαστική ενημέρωσή του, όπως λέει.

«Πριν από μια προγραμματισμένη αναισθησιολογική πράξη —είτε πρόκειται για καταστολή είτε για γενική ή περιοχική αναισθησία—, ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει τι σχεδιάζουμε να κάνουμε, για ποιον λόγο, ποιους κινδύνους ενέχει η προτεινόμενη μέθοδος και ποιες εναλλακτικές υπάρχουν, ώστε να δώσει την ενημερωμένη συναίνεσή του.

Παράλληλα, κάνουμε προαναισθητική αξιολόγηση. Δεν κοιτάμε απλώς μια λίστα εξετάσεων· εξετάζουμε τον άνθρωπο συνολικά. Έχει καρδιολογικό ή αναπνευστικό νόσημα; Έχει περάσει έμφραγμα; Έχει υπνική άπνοια; Είχε παρουσιάσει κάποια επιπλοκή σε προηγούμενη αναισθησία; Αναφέρει αλλεργίες;

Καταγράφουμε όλα όσα λαμβάνει: συνταγογραφούμενα φάρμακα, μη συνταγογραφούμενα σκευάσματα, συμπληρώματα, αλλά και αλκοόλ ή άλλες ουσίες (πχ εξαρτησιογόνες). Δεν ρωτάμε για να κρίνουμε τον ασθενή· ρωτάμε για να τον προστατεύσουμε. Ορισμένες ουσίες ή φάρμακα μπορούν να ενισχύσουν ή να παρατείνουν τη δράση των αναισθητικών, να επηρεάσουν τον μεταβολισμό τους ή να καθυστερήσουν την ανάνηψη.

Η καταστολή μπορεί να φαίνεται απλή στον ασθενή, αλλά απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό, εξειδικευμένη γνώση και συνεχή επαγρύπνηση, ενώ σε μη εξειδικευμένα χέρια μπορεί να καταστεί ακόμη και επικίνδυνη. Η ασφάλεια χτίζεται πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τη χορήγηση των φαρμάκων. Απαιτεί γνώση, ομάδα, εξοπλισμό και ετοιμότητα σε κάθε στάδιο», καταλήγει.

newsit.gr