Παρασκευή και 13: Γιατί θεωρείται η πιο γρουσούζικη μέρα της χρονιάς

Παρασκευή 13 Φεβρουαρίου σήμερα και, για αρκετούς, το ημερολόγιο μοιάζει να κάνει ένα μικρό κλείσιμο του ματιού στην πρόληψη.

Σε πολλές δυτικές κοινωνίες, κάθε Παρασκευή που συμπίπτει με τη 13η του μήνα αντιμετωπίζεται ως ημέρα κακοτυχίας, περισσότερο από συνήθεια παρά από κανόνα που αποδεικνύεται.

Η ιδέα αυτή δεν είναι παντού ίδια. Στην Ελλάδα και στην Ισπανία, τη θέση της «άτυχης ημερομηνίας» την έχει παραδοσιακά η «Τρίτη και 13», παρότι η «Παρασκευή και 13» έχει γίνει τα τελευταία χρόνια πιο οικεία και εκτός αγγλόφωνου κόσμου.

Για όσους το παίρνουν πολύ στα σοβαρά, υπάρχει και όρος με άρωμα ελληνικών. Ο φόβος της «Παρασκευής και 13» αποδίδεται στα αγγλικά ως paraskevidekatriaphobia, λέξη που σχηματίζεται από ελληνικές ρίζες που παραπέμπουν στην Παρασκευή, στο δεκατρία και στη φοβία.

Και επειδή οι δεισιδαιμονίες αγαπούν να ταξιδεύουν, η «Παρασκευή και 13» έχει αφήσει ίχνος ακόμη και στην ιστορία των υπολογιστών. Ένας γνωστός ιός, που έχει αναφερθεί και ως Jerusalem ή Friday the 13th, περιγράφεται ότι ενεργοποιείται όταν το ημερολόγιο «γράψει» Παρασκευή και 13 και τότε μπορεί να προκαλέσει διαγραφή αρχείων που χρησιμοποιούνται εκείνη την ημέρα.

Η ιστορία της «Παρασκευής και 13»

Πριν τον 19ο αιώνα, ο αριθμός 13 θεωρούνταν γενικά ως φέρων κακή τύχη. Την ίδια εικόνα είχε και η Παρασκευή, αν και δεν υπήρχε κάποια σχέση μεταξύ των δύο. Η πρώτη αναφορά σε μία «Παρασκευή και 13» έγινε μάλλον στις αρχές του 19ου αιώνα.

Πέρα από τις γραπτές αναφορές, πάντως, πολλές δημοφιλείς ιστορίες υπάρχουν σχετικά με την προέλευση της δεισιδαιμονίας:

• Ο Μυστικός Δείπνος, με ιστορίες ότι ο Ιούδας Ισκαριώτης ήταν ο 13ος καλεσμένος, ενώ η Σταύρωση του Ιησού συνέβη την ημέρα Παρασκευή.
• Ότι η Εύα προσέφερε το μήλο στον Αδάμ κατά ημέρα Παρασκευή (η πεποίθηση ότι ήταν ένα μήλο πιθανότατα προέρχεται από την ομοιότητα της Λατινικής λέξεις malus = “κακό” και malum = “μήλο”).

Τι είναι η «παρασκευοδεκατριοφοβία»

Ο φόβος για την Παρασκευή και 13 έχει ακόμη και επιστημονική ονομασία: παρασκευοδεκατριοφοβία (Friggatriskaidekaphobia) επηρεάζοντας την ψυχολογία και τη συμπεριφορά των ανθρώπων. Ορισμένες εταιρείες παρατηρούν πτώση στις συναλλαγές, οι αεροπορικές πτήσεις παρουσιάζουν μειωμένη πληρότητα, ενώ τα τροχαία ατυχήματα -παρά τις αντικρουόμενες μελέτες- αναφέρονται συχνότερα λόγω της αυξημένης προσοχής στη μέρα.

Παρόλο που δεν υπάρχει καμία επιστημονική απόδειξη ότι η Παρασκευή και 13 είναι πιο επικίνδυνη ή «κακότυχη» από οποιαδήποτε άλλη μέρα, η επιρροή της στη συλλογική συνείδηση είναι αδιαμφισβήτητη. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που αποκαλύπτει πώς η παράδοση, η θρησκεία και ο πολιτισμός μπορούν να διαμορφώσουν τις αντιλήψεις μας για κάτι τόσο απλό όσο μια ημερομηνία.