Κυβερνοεπιθέσεις: Το αθέατο τίμημα της τεχνολογικής προόδου

Γράφει η Φανή Χρ. Παππού

Νομικός 

MSc, LLM, PhD cand. Law & Bioethics

ΑΙ Ethics & Governance specialist

Ιδρύτρια της Ethos AI

Η τεχνολογική πρόοδος και η ολοένα μεγαλύτερη διείσδυση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην καθημερινότητά μας διευρύνουν τις ανθρώπινες δυνατότητες, αλλά ταυτόχρονα μας καθιστούν περισσότερο εξαρτημένους από ψηφιακά συστήματα και εκτεθειμένους σε νέους κινδύνους. Οι κυβερνοεπιθέσεις δεν περιορίζονται πλέον στην υποκλοπή δεδομένων ή στην οικονομική απάτη. Μπορούν να πλήξουν άμεσα φυσικές υποδομές και να μετατρέψουν μια ψηφιακή παραβίαση σε πραγματική, ενίοτε μη αναστρέψιμη βλάβη.

Χαρακτηριστικά είναι τα πρόσφατα περιστατικά κυβερνοεπιθέσεων σε ψυκτικά συστήματα αλυσίδων σούπερ μάρκετ σε ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και σε κρεοπωλείο στη χώρα μας,  όπου η εξ αποστάσεως παρέμβαση στις ρυθμίσεις θερμοκρασίας προκάλεσε καταστροφή αποθεμάτων. Ακόμη πιο ανησυχητική υπήρξε η αντίστοιχη επίθεση σε ψυκτικές εγκαταστάσεις που εξυπηρετούν τον γαλλικό οργανισμό αίματος, όπου η έγκαιρη παρέμβαση απέτρεψε την απώλεια πολύτιμου βιολογικού υλικού.

Τα περιστατικά αυτά αναδεικνύουν μια κρίσιμη μετατόπιση: η κυβερνοασφάλεια δεν αφορά πλέον μόνο την προστασία της πληροφορίας, αλλά και την προστασία αγαθών με ιδιαίτερη ανθρώπινη, κοινωνική και βιοηθική αξία.

Ας μεταφέρουμε τον προβληματισμό στις τράπεζες κρυοσυντηρημένων ανθρώπινων εμβρύων. Αν και μέχρι σήμερα δεν έχει επισήμως καταγραφεί αντίστοιχο περιστατικό κυβερνοεπίθεσης σε τράπεζα κρυοσυντηρημένων εμβρύων, μια σκόπιμη παρέμβαση σε ευάλωτα συστήματα ελέγχου ή τροφοδοσίας υγρού αζώτου, θα μπορούσε υπό προϋποθέσεις και σε περίπτωση αποτυχίας των ανεξάρτητων δικλείδων ασφαλείας να οδηγήσει σε ανεπανόρθωτες συνέπειες. Ο κίνδυνος απώλειας δεν είναι αμιγώς θεωρητικός: τεχνικές αστοχίες σε μονάδες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής έχουν ήδη οδηγήσει στην καταστροφή χιλιάδων ωαρίων και εμβρύων. Μια κυβερνοεπίθεση θα μπορούσε, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να προκαλέσει αντίστοιχη βλάβη σκόπιμα, ενδεχομένως ακόμη και σε περισσότερες εγκαταστάσεις.

Για ένα ζευγάρι που, λόγω ηλικίας, εμμηνόπαυσης ή άλλων βιολογικών περιορισμών, δεν έχει πλέον τη δυνατότητα δημιουργίας νέων εμβρύων από το δικό του γενετικό υλικό, η καταστροφή των μοναδικών κρυοσυντηρημένων εμβρύων του μπορεί να σημαίνει την οριστική απώλεια της δυνατότητας απόκτησης κοινού γενετικά συγγενικού τέκνου. Η βλάβη αυτή υπερβαίνει τα όρια μιας συμβατικής περιουσιακής ζημίας και αγγίζει τον πυρήνα της αναπαραγωγικής αυτονομίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Η σκόπιμη καταστροφή ανθρώπινων εμβρύων από τρίτο πρόσωπο θέτει έτσι σύνθετα νομικά και βιοηθικά ζητήματα: την ηθική υπόσταση του εμβρύου, την έκταση της έννομης προστασίας του και την ποινική αξιολόγηση μιας πράξης που μπορεί να ματαιώσει οριστικά μια αναπαραγωγική προοπτική. Η αντιμετώπισή της αποκλειστικά ως φθοράς ξένης ιδιοκτησίας δύσκολα θα αποτύπωνε το πραγματικό βάρος της βλάβης.

Η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει αναγνωρίσει ότι τα ανθρώπινα έμβρυα δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται απλώς ως περιουσιακά αντικείμενα. Η θέση αυτή δεν συνεπάγεται αναγνώριση πλήρους νομικής προσωπικότητας, αναδεικνύει όμως την ιδιαίτερη φύση τους και την ανάγκη ουσιαστικής έννομης προστασίας.

Ο προβληματισμός επεκτείνεται αναπόφευκτα και στη διαφορετική νομική μεταχείριση του εμβρύου εντός και εκτός μήτρας. Η ηθική αξία της εμβρυϊκής ζωής, η αναπαραγωγική ελευθερία και η σωματική αυτονομία της εγκύου αποτελούν διακριτές αλλά αλληλένδετες παραμέτρους, που απαιτούν προσεκτική στάθμιση και όχι απλουστευτικές εξισώσεις. Η προστασία του εξωσωματικού εμβρύου ως ιδιαίτερου έννομου αγαθού δεν προϋποθέτει κατ’ ανάγκην την αναγνώρισή του ως προσώπου, ούτε συνεπάγεται αυτομάτως περιορισμό του δικαιώματος στην άμβλωση.

Η ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη αναδεικνύει, επομένως, πιθανά κενά και νέες προκλήσεις στην εφαρμογή του υφιστάμενου νομικού πλαισίου. Η απάντηση απαιτεί συντονισμένη δράση σε τρία επίπεδα: στην πρόληψη, με απομονωμένα και ασφαλή κρίσιμα συστήματα, ανεξάρτητους συναγερμούς και εφεδρικούς μηχανισμούς. Στη λογοδοσία, με σαφή εφαρμογή και ενίσχυση των υποχρεώσεων κυβερνοασφάλειας στον τομέα της υγείας και προσδιορισμό της ευθύνης των εμπλεκόμενων φορέων. Στην αποκατάσταση, με κριτήρια που αναγνωρίζουν τη βαρύτητα μιας απώλειας η οποία δεν αποτιμάται αποκλειστικά σε χρήματα.

Το Δίκαιο και η Βιοηθική καλούνται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο, όχι απλώς αντιμετωπίζοντας τις συνέπειες της τεχνολογικής εξέλιξης, αλλά διαμορφώνοντας τους όρους της υπεύθυνης ανάπτυξής της. Η πρόληψη, η λογοδοσία, η αναπαραγωγική αυτονομία και ο σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας πρέπει να αποτελούν θεμελιώδεις αρχές της ψηφιακής εποχής.

Διότι η πρόοδος δεν κρίνεται μόνο από όσα καθιστά δυνατά, αλλά και από όσα επιλέγουμε να μην αφήσουμε απροστάτευτα.

Ακολουθήστε το zinapost.gr στο Google News και δείτε πρώτοι όλες τις ειδήσεις για Lifestyle, Showbiz, Gossip News και αποκλειστικά βιντεο.